Om de orde te bewaren, gebruikte het stadsbestuur vroeger straffen die wij ons nu nauwelijks nog
kunnen voorstellen. Eén daarvan was het dragen van de stenen der wet of wel schandstenen
genoemd.
Wie zich schuldig had gemaakt aan ruziemaken, schelden of kwaadspreken, kon worden veroordeeld
tot deze schandstraf. Woorden werden toen serieus genomen: een beschuldiging kon iemands eer
aantasten en zelfs als waarheid worden gezien als ze onbeantwoord bleef.
De straf werd uitgevoerd op drukke dagen, zoals een marktdag. Met zware stenen – samen goed voor
achtentwintig kilo – om de nek moest de veroordeelde door de stad lopen. Het was pijnlijk,
vernederend en voor iedereen zichtbaar.
Tussen de straffen door hingen de stenen aan de gevel van het stadhuis, als stille waarschuwing voor
wie voorbij liep.
Beginscene A
Jente, haar moeder Laura en tante Kim maken een uitstapje naar het museum in de stad.
Meer beelden? – klik op de foto —>
en toets ESC voor terug naar pagina
Beginscene B
Het decor verandert. We kijken nu niet meer naar het museum, maar naar een kamer van Hans van Oldenburg. Hij is bezig met het beantwoorden van een brief aan de neef van zijn vrouw Anna. De neef, Geert Haevestadt stamt uit een roemrucht Gronings beulsgeslacht. Hij is zijn vader opgevolgd als beul, maar komt er al snel achter dat het vak van een beul niets voor hem is.
Meer beelden? – klik op de foto <—
en toets ESC voor terug naar pagina
Scene A: De Kroeg
Hans heeft in de kroeg ruzie gehad met barbier Jan Mangelaar. Daarbij is het tot een gevecht gekomen waarbij Jan in zijn dijbeen is gestoken. Hans is gevlucht. Chirurgijn Leendert Bresto wordt erbij gehaald om Jan’s been te verbinden.
De chirurgijn is niet te spreken over Hans en hij hoopt dat de schepenen hun beul zwaar zullen straffen.
Maar Hans heeft daar tot op heden geen boodschap aan. Nu Hans iemand heeft neergestoken, verandert dat de zaak wellicht. Godert, een kroeggast, neemt het voor Hans op. Hans is een man van en voor het volk.
Een man van het volk? Die uitspraak brengt de nodige discussie op gang want niemand heeft eigenlijk graag een beul in zijn kennissenkring… en je ziet wel wat ervan komt… hij gebruikt ook geweld buiten zijn ambt
Jacob, de leerling van beul Hans Everts, komt van het gemak (schijthuis in de hoek van de kroeg) en hijst z’n broek snel nog op, gealarmeerd door het plotselinge geschreeuw in de kroeg.
Meer beelden? – klik op de foto —>
en toets ESC voor terug naar pagina
Scene B: Het huis van de baljuw
Catharina, de dochter van Baljuw Ockers, ligt op een chique rustbed bij het raam, haar been omhoog in een spalk, bedekt met een deken. Ze heeft een ernstige botbreuk na een val van haar paard.
Behandeling door de chirurgijn maakte het alleen maar erger, dus heeft haar vader de beul ingeschakeld om de breuk te zetten en de open wond te behandelen. Ze staart verveeld naar buiten.
Haar moeder Elisabeth ijsbeert door de kamer, trekt een vouw recht in het tafelkleed, schikt een kussen in afwachting van Anna, vrouw van de beul en hun dochter Elsjen, die Catharina’s verwonding
komen verzorgen.
Dienstmeid Griet ziet hen als heks en duivelsgebroed en moet niks van ze hebben.
Meer beelden? – klik op de foto <—
en toets ESC voor terug naar pagina
Scene C: De gevangenis/heelmeester – A
Hans Everts zit in zijn cel op water en brood. Hij is zwaarmoedig en kwaad omdat hij zes weken de gevangenis in moet voor het neersteken van barbier Jan Mangelaar in de kroeg. In de cellen naast hem zitten Adje Dignus (bedelaar) en Dierick Dalant (stadsbode), die hun straf afwachten voor een roofmoord en bigamie. Ze kunnen elkaar niet zien.
Verderop klinkt pijnlijk geschreeuw uit de geselruimte, waar de beulsknecht een bekentenis afdwingt van een andere misdadiger.
De cipier komt langs met eten en een boodschap voor Hans. De beul krijgt van de baljuw de opdracht een executie uit te voeren.
Hans zit op een zak stro. Voor hem staat een bord met een homp steenhard brood en een kruik water. Hij staart naar het brood alsof het zijn ergste vijand is, pakt het op, voelt het gewicht, en smijt het dan woedend tegen de muur.
Meer beelden? – klik op de foto —>
en toets ESC voor terug naar pagina
Scene C: De gevangenis/heelmeester – B
We zien Hans in zijn werkkamer. Zijn straf zit er al weer even op. Hij komt terug van een onthoofding en wast in een kom het bloed van zijn handen en gezicht. Zijn knecht Jacob is bezig met opruimen en schoonmaken van gesel werktuigen.
Hans laat Jacob oefenen met de techniek voor een onthoofding. Die techniek luistert nauw en zijn knecht is nog niet bedreven genoeg voor het echte werk.
Dan wordt Dierick wordt binnengebracht door de cipier. Hij moet door Hans worden opgelapt voor zijn verbanning.
Meer beelden? – klik op de foto <—
en toets ESC voor terug naar pagina
Scene D: De markt
Het is druk op het marktplein. Kramen, stemmen, het geluid van handel. Het publiek loopt tussen de kramen door en wordt aangesproken door de marktlieden die hun producten aanprijzen.
De gerechtsdienaar heft zijn stem.
Hoort, hoort, mensen van Zierikzee!
In opdracht van de schout en de schepenen van deze stad staat deze vrouw hier, Gerharda Claes. Ze is veroordeeld voor wat ze heeft gedaan en wordt hier gestraft, als waarschuwing voor iedereen! Alle marktlieden, bezoekers van de markt en omwonenden, gaan nieuwsgierig bij de gerechtsdienaar staan.
Meer beelden? – klik op de foto —>
en toets ESC voor terug naar pagina
Eindscene
Hans is overleden. Anna schrijft een brief aan de burgemeester en baljuw waarin ze zijn zwaard aanbiedt aan de stad Zierikzee.
Geert is afgereisd uit Groningen en vertelt zijn nicht dat hij de knoop voor zichzelf heeft doorgehakt en is gestopt als beul. Omdat hij stamt uit een roemrucht Gronings beulsgeslacht, is er daar geen toekomst meer voor hem en dus is hij naar Zierikzee afgereisd waar hij een opleiding kan volgen als chirurgijnsknecht bij grafelijk chirurgijn Adriaan Baster.
Deel A- in het museum
Jente, Laura en Kim zijn bezig met het opnemen van een Tik tok filmpje bij het zwaard omdat Jente vond dat de audiotour wel wat opleving kon gebruiken.
Deel B – Het huis van Hans Evertsen van Oldenburg, de scherprechter van Zierikzee
De vrouw van Hans, Anna, zit aan het bureau een brief te schrijven.
Meer beelden? – klik op de foto <—
en toets ESC voor terug naar pagina
